Pomaganie rodzicom w opiece nad wcześniakami na oddziale intensywnej terapii noworodków

Pobyt na oddziale intensywnej terapii noworodków (OITN) może być przytłaczającym doświadczeniem dla rodziców wcześniaków, nie tylko ze względu na wcześniactwo noworodka i związane z nim powikłania medyczne, ale także dlatego, że OITN to nieznane i złożone środowisko. Obecnie rodzice mają większą możliwość aktywnego kontaktu z wcześniakami na OITN, ponieważ coraz więcej szpitali wdraża opiekę skoncentrowaną na rodzinie. Opieka skoncentrowana na rodzinie, która promuje współpracę między rodzicami a lekarzem we wszystkich aspektach opieki nad wcześniakiem, stale ewoluuje, zapewniając większą integrację całej rodziny z opieką nad pacjentami OITN.1 W niniejszym artykule omówiono praktyczne sposoby, w jakie pielęgniarki neonatologiczne mogą pomóc rodzicom poczuć się pewniej w opiece nad noworodkiem na OITN, ze szczególnym uwzględnieniem pielęgnacji skóry.

Ważna rola rodziców na oddziale intensywnej terapii noworodków

W wytycznych inicjatywy UNICEF Baby Friendly dla oddziałów neonatologicznych zarządzanie doświadczeniem rodziców w zakresie opieki nad dziećmi jest uznawane za kluczowy element zapewniający optymalną opiekę i powrót do zdrowia pacjentów oddziałów intensywnej terapii noworodkowej.2

Umożliwiając rodzicom wcześniaków przebywających na oddziale intensywnej terapii noworodków udział w opiece nad swoim dzieckiem, dowiedzą się, jak opiekować się niemowlęciem po wypisaniu ze szpitala3, a dodatkowo wzmocnią więź emocjonalną z niemowlęciem.4,5 Dotyk jest kluczowym elementem wzmacniania tej więzi3, a rodzice mogą na wiele sposobów bardziej zaangażować się w codzienną opiekę nad noworodkiem na oddziale intensywnej terapii noworodków.

Według wiodących organizacji charytatywnych na świecie zajmujących się opieką nad noworodkami w stanie krytycznym i wcześniakami, rodzice mogą uczestniczyć w codziennej opiece nad swoimi wcześniakami przy wsparciu pielęgniarek, szczególnie jeśli chodzi o6:

• Kąpielowy
• Zmiana pieluch
• Opieka nad matką kangurem
• Przytulanie i pocieszanie dziecka

Kąpielowy

Rodzice wcześniaków, co zrozumiałe, często obawiają się kontaktu z noworodkiem, zwłaszcza że wygląda on tak krucho. Pielęgniarki odgrywają kluczową rolę w edukacji i uspokajaniu rodziców w kwestii delikatnej natury skóry wcześniaka, aby rodzice czuli się zmotywowani do zaangażowania się w tę część codziennej opieki nad dzieckiem na oddziale intensywnej terapii noworodków i w domu po wypisie ze szpitala. Chociaż kąpiel gąbką jest zazwyczaj uważana za najbezpieczniejszą i najskuteczniejszą formę pielęgnacji wcześniaka7, rodzice docenią pokazanie im, jak to zrobić krok po kroku.

Szybkie fakty dla rodziców na temat skóry wcześniaków

• Wcześniaki są szczuplejsze i mają mniej tkanki tłuszczowej8
• Skóra wcześniaka może być bardzo czerwona, ale w rzeczywistości jest przezroczysta, ponieważ nie jest jeszcze w pełni rozwinięta9

• Skóra wcześniaka jest bardzo cienka, wrażliwa i podatna na podrażnienia, zwłaszcza pieluszkowe zapalenie skóry6,7,8

Zmiana pieluch

Rodzice mogą nie zdawać sobie sprawy, że proces zmiany pieluch może być stresujący dla ich wcześniaków, ale nie powinno ich to powstrzymywać przed zaangażowaniem się w tę sprawę. Bliss10, organizacja charytatywna promująca najlepszą opiekę nad wcześniakami, przedstawia kilka ważnych wskazówek, które rodzice powinni wziąć pod uwagę, zmieniając pieluchy zarówno na oddziale intensywnej terapii noworodków, jak i w domu:

• Podejdź do dziecka cicho, mówiąc delikatnie
• Utrzymuj niski poziom oświetlenia, hałasu i aktywności
• Poświęć czas i reaguj na sygnały i wskazówki dziecka

Czyszczenie okolic pieluszkowych jest równie ważne dla ochrony delikatnej skóry wcześniaka. Chociaż szpitale zazwyczaj mają własne preferowane metody, rodzice często szukają porady na temat dostępnych w sprzedaży chusteczek nawilżanych po wypisie ze szpitala. Przegląd opublikowany w czasopiśmie Pediatric Dermatology7 wykazał, że chusteczki zawierające takie składniki, jak gliceryna i kwas cytrynowy, mogą być szkodliwe dla pH skóry wcześniaka w porównaniu z chusteczkami i wodą. Chusteczki z minimalną ilością składników, takie jak chusteczki WaterWipes, które zawierają 99,9% oczyszczonej wody i kroplę ekstraktu z owoców, pomagają utrzymać ważną funkcję bariery skórnej, jaką jest warstwa rogowa naskórka. Chusteczki WaterWipes są preferowanymi chusteczkami na wielu oddziałach intensywnej terapii noworodków w całych Stanach Zjednoczonych.

Opieka nad matką kangurem

Terapia kangurza, często stosowana zamiennie z kontaktem skóra do skóry (SSC), to od dawna stosowana praktyka w szpitalach na całym świecie, obejmująca matki i ich dzieci na oddziałach intensywnej terapii noworodków. Pod warunkiem, że SSC jest bezpiecznie stosowane11, wiąże się ono z poprawą stabilności fizjologicznej noworodka, wspieraniem karmienia piersią oraz zdrowym wzrostem i rozwojem12,13,14,15.

Misty Williams, Partner ds. Praktyki Zaawansowanej na Oddziale Intensywnej Terapii Noworodków (NICU), radzi: „Terapia kangurza, czyli kontakt skóra do skóry, to doskonały sposób dla rodziców na nawiązanie prawdziwej więzi z wcześniakami na oddziale intensywnej terapii noworodków. Należy zachęcać rodziców do praktykowania tej metody raz lub dwa razy dziennie przez co najmniej godzinę lub tak długo, jak dziecko to toleruje. Najlepiej, żeby im dłużej, tym lepiej! Najlepiej, żeby rodzice unikali rozpraszających czynności podczas terapii kangurza, takich jak rozmowy telefoniczne czy oglądanie telewizji, ponieważ ma to być czas ciszy i spokoju dla rodzica i dziecka”.

Kilka wskazówek dla rodziców, którzy dopiero zaczynają przygodę z opieką kangurią:

Mózgi wcześniaków rozwijają się każdego dnia i reagują na otaczający je świat. Aktywności, które mogą wspomóc ten proces podczas kontaktu skóra do skóry, mogą obejmować16:

• Delikatna mowa do dziecka
• Śpiewanie kołysanki
• Czytanie książki

Czy wiesz, że?

Kontakt skóra do skóry matki na oddziale intensywnej terapii noworodków może mieć również pozytywny wpływ na matkę, poprawiając jej nastrój, zmniejszając stres i depresję poporodową, a także stymulując środowisko sprzyjające opiece.17,18,19

Ojcowie również mogą zapewnić kontakt skóra do skóry

Chociaż przeprowadzono mniej badań dotyczących wpływu SSC u ojców w porównaniu z SSC u matek, ojcowie i ich wcześniaki również mogą odnieść korzyści z tej praktyki.20 Dotychczasowe badania powiązały tę praktykę z wieloma korzyściami dla ojców, takimi jak: zmniejszenie problemów w relacjach małżeńskich16; wzmocnienie ich roli ojcowskiej16,21 i pomoc w przejściu do bardziej równego rodzicielstwa.20

Siła SSC

Aby zademonstrować prawdziwą moc SSC w relacjach między rodzicami a noworodkami, firma WaterWipes nawiązała współpracę z jedną z czołowych światowych ekspertek w dziedzinie opieki kangurzej, dr Susan Ludington, aby prześledzić wpływ SSC na troje noworodków. Obejrzyj ten poruszający film , aby zobaczyć, jak SSC regulowało oddech, tętno, poziom tlenu i temperaturę dziecka w ciągu pięciu minut od ułożenia go w tej pozycji.

Przytulanie i pocieszanie dziecka

SSC może nie być odpowiednie dla niektórych wcześniaków, ale rodzice nie powinni się zniechęcać, ponieważ ich dotyk może być równie silny. Rodzice mogą nie zdawać sobie z tego sprawy, ale prosty dotyk może22:

• Uspokajanie dziecka podczas niekomfortowych lub bolesnych zabiegów
• Ukołysz niespokojne dziecko
• Zachęcaj dziecko do spokojnego czuwania i reagowania

Może to przybierać różne formy, np. trzymanie dziecka przez krótki czas, owijanie w pieluszkę, zachęcanie do ssania, masaż lub po prostu leżenie blisko inkubatora dziecka.21,23,24,25 Zachęcaj rodziców, aby poszukali sposobów na fizyczny kontakt z dziećmi na oddziale intensywnej terapii noworodków, ponieważ każde dziecko jest inne i reaguje inaczej.

Czy wiesz, że?

Skóra jest największym narządem zmysłu i rozwija się jako pierwsza, nawet w łonie matki, dlatego wszystkie noworodki są tak zaprogramowane, aby reagować na dotyk.24 Noworodek otrzymuje ciągłą stymulację poprzez karmienie piersią i przytulanie, co jest niezbędne zarówno do wzrostu, jak i rozwoju.24,26

Streszczenie

Umożliwienie rodzicom aktywnego i bezpośredniego udziału w opiece nad dzieckiem znacząco poprawia komfort ich pobytu na oddziale intensywnej terapii noworodków.

Lucille Bradfield, Pielęgniarka Kliniczna Oddziału Neonatologicznego, komentuje: „Ważne jest, aby pamiętać, że rodzice znają swoje dziecko lepiej niż ktokolwiek inny. Podkreślanie ważnej roli rodziców na oddziale intensywnej terapii noworodków jest kluczowe nie tylko dla rozwoju dziecka, ale także dla wzmocnienia ich pozycji jako głównych opiekunów dziecka. Jest to szczególnie ważne w okresie adaptacji dziecka do domu. Rodzice, którzy aktywnie angażują się w opiekę nad dzieckiem na oddziale intensywnej terapii noworodków, odczują pozytywny wpływ na swoje dziecko, a także na własne zdrowie psychiczne i więź między rodzicem a dzieckiem”.

Firma WaterWipes z dumą wspiera oddziały intensywnej terapii noworodków oraz organizacje zajmujące się wcześniakami w Ameryce Północnej, w tym Project Sweet Peas, Miracle Babies, High Risk Hope i Canadian Premature Babies Foundation.

Przydatne zasoby

Oprócz ulotek dla rodziców, które Twój szpital może już udostępnić, poniżej znajdziesz kilka przydatnych źródeł, które mogą Ci pomóc w edukacji rodziców i udzielaniu im wsparcia w opiece nad wcześniakiem:

• Peek a Boo ICU : Informacje na temat wzrostu i rozwoju wcześniaka na oddziale intensywnej terapii noworodków
• Trzymanie za rękę : Zasoby dla rodzin przed, w trakcie i po pobycie na oddziale intensywnej terapii noworodków
• KidsHealth firmy Nemours : Informacje dla dzieci przebywających na oddziale intensywnej terapii noworodków

Odniesienia

1. Banerjee J, Aloysius A, Platonos, K. i Deierl, A. (2017). Opieka skoncentrowana na rodzinie i opieka realizowana przez rodzinę – o czym mówimy? Journal of Neonatal Nursing. 24. 10.1016/j.jnn.2017.11.004.
2. UNICEF UK (2018) Inicjatywa przyjazna dzieciom: wytyczne dla oddziałów neonatologicznych, https://www.unicef.org.uk/babyfriendly/wp-content/uploads/sites/2/2015/12/Guidance-for-neonatal-units.pdf [dostęp: kwiecień 2020 r.]
3. Europejska Fundacja Opieki nad Noworodkami (data nieznana). Rodzina na oddziale intensywnej terapii noworodków https://www.efcni.org/health-topics/in-hospital/developmental-care/the-family-in-the-nicu/ [dostęp: kwiecień 2020 r.]
4. Flacking R, Lehtonen L, Thomson G i in. Bliskość i separacja w intensywnej terapii noworodków. Acta Paediatr. 2012;101(10):1032‐1037. doi:10.1111/j.1651-2227.2012.02787.x
5. Bry A, Wigert H. Wsparcie psychospołeczne dla rodziców skrajnie wcześniaków na oddziale intensywnej terapii noworodków: jakościowe badanie wywiadów. BMC Psychol. 2019;7(1):76. Opublikowano 29 listopada 2019 r. doi:10.1186/s40359-019-0354-4
6. Karta informacyjna „Getting Involved” (data nieznana) https://shop.bliss.org.uk/shop/files/19022FCCinfocardfinallowres.pdf [dostęp: kwiecień 2020 r.]
7. Kusari, A, Han, AM, Virgen, CA i in. (2019). Pielęgnacja skóry wcześniaków oparta na dowodach. Pediatr Dermatol. 2019; 36: 16–23. https://doi.org/10.1111/pde.13725
8. Amerykańska Akademia Pediatrii (2015), Opieka nad wcześniakiem, adaptacja książki Caring for Your Baby and Young Child: Birth to Age 5, 6th Edition https://www.healthychildren.org/English/ages-stages/baby/preemie/Pages/Caring-For-A-Premature-Baby.aspx [dostęp: kwiecień 2020 r.]
9. Cherney, K. (2016) Problemy skórne u wcześniaków, Healthline https://www.healthline.com/health/pregnancy/premature-baby-skin-problems [dostęp: kwiecień 2020 r.]
10. Bliss (data nieznana) Wskazówki dotyczące zmiany pieluszki dziecka https://www.bliss.org.uk/parents/in-hospital/looking-after-your-baby-on-the-neonatal-unit/tips-for-changing-your-babys-nappy [dostęp: kwiecień 2020 r.]
11. Mori, R., Khanna, R., Pledge, D. i Nakayama, T. (2010), Metaanaliza fizjologicznych skutków kontaktu skóra do skóry u noworodków i matek. Pediatrics International, 52: 161–170. doi:10.1111/j.1442-200X.2009.02909.x
12. Johnston CC, Campbell-Yeo M, Filion F. Opieka kangurza u matki i ojca w leczeniu bólu zabiegowego u wcześniaków: randomizowane badanie krzyżowe. Arch Pediatr Adolesc Med. 2011;165(9):792–796. doi: https://doi.org/10.1001/archpediatrics.2011.130
13. Pados, B (2018). Fizjologia stresu i zastosowanie kontaktu skóra do skóry jako interwencji redukującej stres na oddziale intensywnej terapii noworodków. Pielęgniarstwo dla zdrowia kobiet. 23. 10.1016/j.nwh.2018.11.002.
14. Mekonnen AG, Yehualashet SS, Bayleyegn AD. Wpływ opieki kangurzej na czas rozpoczęcia karmienia piersią u wcześniaków i niemowląt z niską masą urodzeniową: metaanaliza opublikowanych badań. Int Breastfeed J. 2019;14:12. Opublikowano 19 lutego 2019 r. doi:10.1186/s13006-019-0206-0
15. Phillips RM, Goldstein M, Hougland K i in. Wielodyscyplinarne wytyczne dotyczące opieki nad wcześniakami. J Perinatol. 2013;33 Suppl 2(Suppl 2):S5‐S22. doi:10.1038/jp.2013.53
16. Opieka kangurza dla Twojego niemowlęcia (Nationwide Children's, 1997) https://www.nationwidechildrens.org/family-resources-education/health-wellness-and-safety-resources/helping-hands/kangaroo-care-for-your-infant [dostęp: kwiecień 2020 r.]
17. Angelhoff C, Blomqvist YT, Sahlén Helmer C i in. Wpływ kontaktu skóra do skóry na jakość snu rodziców, nastrój, interakcję rodzic-dziecko oraz stężenie kortyzolu na oddziałach neonatologicznych: protokół badania z randomizacją kontrolowaną. BMJ Open. 2018;8(7):e021606. Opublikowano 1 sierpnia 2018 r. doi:10.1136/bmjopen-2018-021606
18. Baley J. (2015). Opieka „skóra do skóry” u noworodków donoszonych i wcześniaków na oddziale intensywnej terapii noworodków. Pediatrics. 136. 10.1542/peds.2015-2335.
19. Cowan, H i Lilley T (2013) Wspieranie opieki skóra do skóry na oddziale noworodkowym. Infant 2013; 9(3): 89-91.
20. Srinath B, Shah J, Kumar P i Shah P. (2015). Kangurowanie przez ojców i matki: porównanie reakcji fizjologicznych i stresowych u wcześniaków. Journal of Perinatology: oficjalne czasopismo Kalifornijskiego Towarzystwa Perinatalnego. 36. 10.1038/jp.2015.196.
21. Blomqvist, YT, Rubertsson, C., Kylberg, E., Jöreskog, K. i Nyqvist, KH (2012), „Kangurowa opieka” pomaga ojcom wcześniaków nabrać pewności siebie w roli ojca. Journal of Advanced Nursing, 68: 1988–1996. doi:10.1111/j.1365-2648.2011.05886.x
22. Bliss (data nieznana) „Skóra do skóry” i opieka kangurza, https://www.bliss.org.uk/parents/in-hospital/looking-after-your-baby-on-the-neonatal-unit/skin-to-skin-and-kangaroo-care [dostęp: kwiecień 2020 r.]
23. March of Dimes (2017) Dotykanie i trzymanie dziecka na oddziale intensywnej terapii noworodków https://www.marchofdimes.org/complications/touching-and-holding-your-baby-in-the-nicu.aspx [dostęp: kwiecień 2020 r.]
24. Tommy's (data nieznana) Opieka nad dzieckiem: Twoja rola https://www.tommys.org/pregnancy-information/pregnancy-complications/premature-birth/your-babys-time-hospital/caring-your-baby-your-role [dostęp: kwiecień 2020 r.]
25. Field, T. (2010). Dotyk dla dobrostanu społeczno-emocjonalnego i fizycznego: przegląd. Developmental Review, 30(4), 367-383. https://doi.org/10.1016/j.dr.2011.01.001
26. Feldman, R., Singer, M. i Zagoory, O. (2010), Dotyk osłabia fizjologiczną reaktywność niemowląt na stres. Developmental Science, 13: 271-278. doi:10.1111/j.1467-7687.2009.00890.x